Keltische verhalen rond wijsheid

KeltischeLegendes

In de “Keltische verhalen” zijn er enkele symbolen die telkens weer opduiken als de held zoekt naar wijsheid en inspiratie: de bron, de hazelaar, de zalm en de duim. Waarom worden juist deze vier symbolen geassocieerd met wijsheid? Om hier achter te komen moeten we eerst de belangrijkste Keltische verhalen kennen waarin wijsheid een belangrijke rol speelt.

ShannonPoem

1) BRONNEN van wijsheid en inspiratie:

De bron als de oorsprong van een rivier – met het mysterieus uit de grond (uit het onbekende) opwellende water – is wellicht het meest voor de hand liggende symbool voor het begin van alle dingen. Het is bijzonder dat – zowel voor inspiratie als voor wijsheid – het voor de Kelten zo essentieel werd geacht om terug te gaan naar dat begin, die oerbron of oer-éénheid. Alleen door terug te gaan naar de kern, naar het centrum en de oorzaak van alles is inzicht te vinden. Aan de oppervlakte zien we hoe het water uit de bron opwelt, maar de oorsprong van het water ligt diep in moeder aarde verscholen. Daar ligt ook de wijsheid van de hazelaar die diep in de aarde wortelt en daar ligt de wijsheid van het kind dat, door op zijn duim te zuigen, zijn connectie maakt met de moeder. Die bron zou te vinden zijn in een tijdloos onderwaterland. Dat land valt te associëren met de diepten van het onderbewuste.

NechtanIrishGod        RiverBoyne

a) De BRON van Segais

In het Ierse verhaal van de bron van Segais komen drie wijsheidssymbolen voor: ergens ver verscholen in een woud in het centrum van Ierland is de bron van Segais te vinden. Deze heet ook wel de bron van Nechtan. Rondom deze bron groeien negen hazelstruiken. Aan deze struiken groeien blad, noot en bloesem tegelijkertijd. De noten vielen in het water van de bron en werden opgegeten door de zalmen van wijsheid. De noten zouden bij het vallen in het water zorgen voor luchtbellen van mystieke inspiratie. Deze noten gaven kennis van al wat er te zien en te horen was in de wereld. Maar alleen de zalmen mochten eten van de noten. De bron werd jaloers bewaakt door de riviergod Nechtan en zijn drie schenkers. Ook zijn vrouw Boanna werd niet tot de bron toegelaten. Toen zij het taboe brak en toch stiekem naar de bron ging en het water aanraakte (of volgens andere bronnen ‘widdershins’ – oftewel tegen de zon in – rondom de bron liep of danste) stroomde de bron uit pure woede over. Boanna vluchtte uit de Sidhe heuvel en werd achtervolgd door het water tot ze erin verdronk. Dit was echter een verhulde zegening: Boanna werd de riviergodin van de – naar haar vernoemde – rivier de Boyne. (1)

Sinann

b) De BRON van Connla

Het verhaal van Sinann en de bron van Connla lijkt sprekend op het voorgaande verhaal: hier gaat het om de bron van Connla waaruit de rivier de Shannon ontspringt. Hier is het de “elfenvrouw Sinann” die op haar zoektocht naar wijsheid te nieuwsgierig is om van het verboden water af te blijven: Op een nacht dacht de maagd bij zichzelf dat zij elke vorm van kennis bezat behalve de mystieke kennis. Zij hoorde van de bron van wijsheid en verlangde ernaar deze te zien om zo zelf wijs te worden.  Ze volgde een rivier tot ze bij diens oorsprong kwam. Het water leek echter niet bereid om die kennis met haar te delen en trok zich terug. Bij de verwoede pogingen die zij ondernam om zich de geheimen van de bron eigen te maken, viel of dook zij in het water en verdronk. Zij werd de godin van de rivier, die naar haar de Shannon wordt genoemd. (2)
Deze bron zou te vinden zijn in het land onder de zee; Tir fo Thuinn (land onder de golven). De naam van de bron komt van de koningszoon Connla die door een naamloze vrouw uit de ‘sidhe’ verleid word om mee te komen naar haar wereld om daar haar minnaar te worden. Dit land wordt ook het ‘land der levenden’ of het ‘land der vrouwen’ genoemd. Hier woont de zeegod Mannanan.

Sigurd SeaGodManannan

c) De BRON van Mannanan

In het verhaal van Cormac McArt verteld Mannanan over een bron in zijn land waar vijf stromen uit voortkomen en waarvan gedronken wordt door de aanwezigen.  Cormac krijgt uitgelegd dat dit de bron van kennis is en dat de vijf stromen de zintuigen representeren door welke de kennis wordt vergaard. Alleen diegene die drinkt van zowel de stromen als de magische bron zelf is een werkelijk vaardig persoon. Zo vinden we minstens drie bronnen van wijsheid in de Keltische literatuur. Toch zou dit net zo goed om één en dezelfde bron kunnen gaan, want de bron van Connla wordt ook wel de bron van Segais genoemd en zowel de bron van Connla als de bron in het verhaal van Cormac McArt is te vinden in het land onder water van de zeegod Mannanan. (3)

Ook bij de Germanen staat de bron voor wijsheid en inspiratie. Odin geeft zijn ene oog aan de wijze Mimir in ruil voor een dronk uit zijn bron om zo zelf wijs te worden. De bron van Mimir ligt in het reuzenrijk aan de wortel van de wereldboom Yggdrasil. Ook bij de twee andere wortels van Yggdrasil liggen bronnen: De bron van Urd en de bron van Hvergelmir. (4)

Sigurd&Fafnir FionnMacCumhail

2) De WIJSHEIDSDUIM van Finn McCumhail

In een vervolg op het verhaal van de bron van Segais wil een druïde de zalm van wijsheid vangen. Na vele jaren vangt hij eindelijk de vis, maar hij liet hem braden door een dienstknaap. Deze jongen raakte de vis aan en verbrandde zijn duim. Hij zoog een drup van het vet van de zalm van zijn duim. Vanaf dat moment is de jongen wijs. Alle wijsheid van de zalm is in hem gevaren, de druïde Finnegas viste naast het net. Deze jongen is de beroemde Finn McColl/ Cumhail. Zijn naam betekend de “blanke van de hazelaar”. Elke keer als hij zijn duim in de mond stak – in enkele versies kauwt hij er op tot hij het merg bereikt! – kreeg hij de inspiratie en wijsheid nodig om tot een besluit te komen. (5)

SigurdIn een andere variant van het verhaal over hoe Finn aan zijn wijsheid is gekomen, wordt verteld dat Finn zijn duim klem heeft gezeten in de poort of de ingang van een Sidhe oftewel een elfenheuvel. Toen hij zijn duim eindelijk eruit kreeg bezat de duim de wijsheid van de ‘sidhe’. Ook de wijze Taliesin, de beroemdste bard van Wales, verkreeg zijn wijsheid door hete druppels uit de ketel van inspiratie van zijn vingers af te likken. In de Germaanse mythologie is het Sigurd die als jongen de draak Fafnir verslaat en vervolgens zijn hart gaat braden. Als hij het geroosterde hart aanraakt, verbrand hij zijn vingers en steekt ze in zijn mond. Op dat moment verstaat hij de taal der vogels, kortom hij is wijs geworden.

Taliesin_EmpowermentHarpocratesIsis

De wijsheid van verhalen uit je duim zuigen: in deze verhalen zien we telkens vier elementen terugkomen die wijsheid en inspiratie kunnen brengen: de duim, de zalm, de hazelaar en de bron. De connectie tussen deze symbolen en de wijsheid wordt hier verder uitgelegd.

Duim- of vingerzuigen is een manier die het kind toepast om zich van de buitenwereld af te sluiten en naar binnen te keren, het sabbelen geeft ontspanning en veiligheid van het nabij zijn van de Grote Moeder. Het duimzuigen geeft een zelfde gevoel als het zuigen op de tepels van de moeder voor melk. Het is een manier om contact te maken en zo gevoed te worden door de oermoeder, de bron van alle leven. Dit duim- of vingerzuigen als heilige bezigheid zien we al bij de duim zuigende Harpocrates op schoot van Isis in de Egyptische mythologie. Door te kauwen tot het merg bereikt Finn de ware essentie, de binnenste kern. Het merg stond gelijk aan het levenssap en wie dat kon bereiken heeft een link met de bron des levens. Het uit de duim gezogen verhaal is daarom geen gelogen verhaal, maar een verhaal met een innerlijke waarheid afkomstig uit de onbewuste droomwereld! (6)

sea-salmon-wisdomsalmonofwisdom

3) De ZALM: het oudste dier van het woud

Het volgende symbool van wijsheid is de zalm. De zalm is de vis die in de Keltische legenden het oudste dier van het woud is en dus ook de meest wijze. In de Ierse legenden heet hij Fintan, de man die al leefde in de tijd van de eerste mensen die in Ierland woonden en sindsdien telkens van vorm veranderde tot hij als zalm door de druïde Finnegas werd gevangen. In het Welshe verhaal van Culhwch en Olwen heet de zalm – als het oudste dier van het woud – Llyn Llyw. Hij heeft slechts één oog en weet de weg te vinden naar Mabon zoon van Modron. Mabon betekend ‘Goddelijke zoon’ en in het verhaal is hij al in de oertijd gevangen genomen toen hij nog maar drie dagen oud was. De zalm neemt twee krijgers op zijn rug en zwemt stroomopwaarts tot zij Mabon uit zijn gevangenis kunnen bevrijden.

Ceredwen MaanGodinHzaelaarjpg
Ook Taliesin die andere wonderbaarlijke en wijze jongeling heeft associaties met de zalm; hij veranderd zichzelf in een zalm om aan Cerridwen te ontkomen en wordt in een net gevangen door de ongelukkige prins Elphin, die had gehoopt op een grote zalmenvangst. Ook Taliesin claimt in zijn gedichten dat hij al in de oudste tijden heeft geleefd. De zalm heeft de gewoonte om voor het paaien de plek op te zoeken waar zij geboren is en vind deze na vele jaren feilloos terug. De zalm kan je dus de weg terugwijzen naar je innerlijke bron èn naar je innerlijk kind! Door de zalm te volgen zal je je het bewustzijn van het pasgeboren kind her-inneren.

Hazel wichelaar

4) De HAZELAAR als wichelroede

Ten derde is er de wijsheid van de hazelaar. Door middel van zijn noten weet hij tot de kern van de waarheid door te dringen. Het is samengebalde wijsheid teruggebracht tot zijn essentie; in een notendop! Deze symboliek deelt hij met de walnoot die – vanwege de gelijkenis – gezien wordt als voedsel dat de hersenactiviteit zou bevorderen. Daarnaast heeft de mare van de hazelaar als wijze boom te maken met zijn gebruik als wichelroede. De gegaffelde vorm van veel jonge takken van de hazelaar maakt haar zeer geschikt om te wichelen. Zeer simpel gezegd wijst ook deze vorm naar binnen toe en naar de innerlijke bron. Door van de tweeheid naar de éénheid te gaan; door van de jongere takjes naar de oudere tak te gaan, die weer opgaat in een nog oudere tak, kom je bij de stam uit en vervolgens bij de aarde onder de stam, waar alles uit voortkomt. Bij de Romeinen was de hazelaar dan ook gewijd aan Juturna. Zij is de godin (of nimf) van de bronnen. Zij gebruikt haar staf van hazelaar om bronnen op te sporen. Zo wijst de hazelaar de weg naar binnen toe! In dat wijzen ligt haar wijsheid. Het woord ‘wijs’ duid op het werkwoord wijzen! Dit doe je met de wichelroede of de toverstaf van hazelaar.

WellofJturnaHazelaar

5) Wat is WIJSHEID?

Wijsheid is in-zicht hebben en de kern kunnen bereiken. Daarvoor moet je diep naar binnen kunnen kijken tot je een laag bereikt die los staat van je individu, die universeel is en daarmee van het universum. Universum komt van unus = een en versus = keren, ‘het tot eenheid gekeerde’. Het is de kunst om zelfs met de diepste lagen contact te maken, te verbinden en zo terug te keren tot die oorspronkelijke éénheid waar alles uit voortkomt. Pas dan weet je echt alles. Echter niet degene die de bron vindt, maar degene die van de bron terugkeert naar deze wereld is werkelijk wijs. Zij zal spreken met de inspiratie van een ware dichter, zij zal de mens dichter bij het goddelijke brengen, de weg wijzen naar de diepe stilte van de bron, de wereld verdichten tot zij weer met betekenis en leven gevuld is zoals het ooit bedoeld was en voor de wijze ziener of dichter met inzicht nu nog steeds is.

BigUniverse

Bronnen:
1) The Wooing of Emer by Cú Chulainn (Author: [unknown])
2) The Metrical Dindshenchaspoem “53 Sinann I”
3) http://www.luminarium.org/mythology/ireland/cormacfairy.htm
4) Edda, Volüspa 28 en Gylfaginning
5) The boyhood deeds of Finn McCumhail “Laud 610”
6) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/duim: Iets uit zijn duim (of vinger) zuigen

Advertenties